از اين گونه راههاى دور و دراز و بيمناك را بر خود هموار نميكنند . اينست كه مىبينيم كالاهاى سودان در كشور ما اندكست و در نتيجه بهاى آنها گران مىباشد . همچنين كالاهاى كشور ما در سودان اندك و گران است و بازرگانانى كه آنها را بدان كشور صادر ميكنند از اين راه سرمايه‌ها و سودهاى فراوانى بدست ميآورند و بسرعت توانگر و ثروتمند ميشوند . همچنين مسافرانى كه از كشور ما بمشرق ميروند نيز به علت دورى راه و تحمل رنج فراوان سود بسيار مىبرند ، ولى بازرگانانى كه در يك ناحيه ميان شهرها و شهرستان‌هاى آن رفت و آمد ميكنند سود اندك و فايدهء ناچيزى بدست ميآورند زيرا هم كالا فراوان و هم صادر كنندگان آنها بسيار است ، و خدا روزى دهنده و صاحب قوت متين است [ 1 ] . فصل يازدهم [ 2 ] در احتكار و از مسائلى كه در نزد خداوندان بينش و تجربه در شهرها شهرت يافته اينست كه احتكار محصولات زراعتى براى فروختن در اوقات گرانى ، عملى مشئوم و بدفرجام است و سود آن به تلف شدن و زيان باز مىگردد و سبب آن اين است و خدا داناتر است ، كه مردم به علت نيازى كه به ارزاق دارند مجبورند از روى ناچارى اموال خود را در راه خريدارى آنها صرف كنند و در نتيجه نفوس بدين معنى تعلق ميپذيرد و در تعلق نفوس به اموال خود سر بزرگى است كه موجب بد فرجامى كسانى مىشود كه آنها را ( مفت و مجانى ) [ 3 ] از كسان ميگيرند ، و شايد اين سر همانست كه شارع بنام اخذ اموال بباطل از آن تعبير كرده است . و اين گونه اموال اگر چه مفت نيست ولى نفوس بدان متعلق است زيرا قيمت آن را از روى ناچارى و بىآنكه قدرت

--> [ 1 - ) ] إِنَّ الله هُوَ الرَّزّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ 51 : 58 سورهء 51 الذاريات آيهء 59 [ 2 - ) ] اين فصل در چاپ ( ك ) فصل سيزدهم است . [ 3 - ) ] در ( ينى ) نيست .